Saturday, April 10, 2021

අප ගන්නා ආහාර වල ඇති ස්වාභාවික විෂ

 











අප ගන්නා ආහාර වල ඇති ස්වාභාවික විෂ
ආහාර වල ඇති විෂ පිළිබඳව ජනතාව ඉතාමත් උනන්දු බව පෙනී යනවා . ස්වභාවික හැමදේම හොඳයි කියන මතයක් ජනතාව අතර තියනවා. ඇත්තටම ස්වභාවික හැමදේම ශරීරයට හිතකර නැහැ. ඒ අතර විෂ ද්රව්ය පවා තියෙනවා. ආහාරවලට ස්වාභාවිකව ද විෂ එකතුවන බව ඔබ යම් තරමකින් හෝ දන්නවා වෙන්නත් පුළුවන් .
ස්වාභාවික විෂ යනු මොනවාද ?
ජීවීන් තුළ ස්වභාවිකව නිපදවෙන විෂ ස්වභාවික විෂ යනුවෙන් හඳුන්වනවා. එම විෂ එය නිපදවන ජීවියාට විෂක් නොවන නමුත් ඒවා ආහාරයට ගත්විට මිනිසාට හා ඇතිකරන සතුන්ටත් අනිකුත් ජීවීන්ටත් විෂ වෙනවා. ඇතැම් ශාක මේ විෂ නිපදවා ගන්නේ ශාක භක්ෂක සතුන්ගෙන්, කෘමින්ගෙන් හෝ ක්ෂුද්ර ජීවින්ගෙන් ආරක්ෂා වෙන්න. තව සමහර විට ඒ ගස්වල ඇති දිලීර නිසා හෝ දේශගුණික තත්ත්ව නිසා එහෙම විෂ ඇතිවෙන්නත් පුළුවන්. ජලයේ හැදෙන ඇල්ගී වර්ග වලිනුත් විෂ නිපදවෙනවා. ඒවා ඒවායේ ඉන්න මසුන්ට හෝ ඒවා ආහාරයට ගන්න වෙනත් ජලජ ජීවීන්ට විෂ නැති වුණත් මිනිසාට හා සතුන්ට විෂ වෙනවා. මේ විෂ සහිත ඇල්ගී ආහාරයට ගන්නා මසුන් ආහාර වශයෙන් ගන්නා මිනිසුන් රෝගී වෙනවා.
මෙවැනි විෂ කිහිපයක් නම් :
1. ජලජ ජෛව විෂ (Aquatic Biotoxins)
මිරිදිය හෝ කරදියේ වෙසෙන ඇල්ගී මගින් නිපදවෙන විෂ
මේ විෂ වැඩිපුර ඇත්තේ මසුන්ගේ ශරීර වලට වඩා, බෙල්ලන් මට්ටින් වැනි සතුන්ගේ ශරීර තුලය. ඒවා ආහාරයට ගැනීමෙන් වමනය, පාචනය, ආඝාතය වැනි තත්වයන් ඇති වීමට පුළුවන්. මේ විෂ ජලයට එකතුවී තිබීමටත් පුළුවන්. මේ විෂට සුවඳක් හෝ වර්ණයක් නැති අතර ශීත කිරීමෙන් හෝ ඉවීමෙන් ඉවත් වන්නේ නැහැ. ciguatera fish poisoning (CFP) නමින් තවත් විෂ වීමක් ඇතිවෙනවා. ඒ ciguatoxins නිපදවන ජලජ ජීවියෙක් නිසා. එහිදීත් වමනය හා ස්නායු දුර්වලතා ඇති වෙනවා. කලාතුරකින් මාළු විෂ වීම් නිසා මරණ පවා ඇතිවන බව අහන්න ලැබෙනවා.
2. සයනොජෙනික් ග්ලයියිකොසයිඩ් (Cyanogenic Glycosides)
මේ විෂ වර්ගය නිපදවන ශාක වර්ග 2000ක් පමණ තියෙනවා. අපි හොඳින්ම දන්නේ මඤ්ඤොක්කා . ඒ හැර ආමන්ඩ්, සෝගම් ආදියෙත් මේ විෂ තියෙනවා. මෙය අධික ලෙස ශරීර ගත වුණොත් හුස්ම ගැනීමේ වේගය වැඩිවීම, රුධිර පීඩනය අඩු වීම, උදාර වේදනාව, වමනය, කරකැවිල්ල, මානසික ව්යාකුලතාවය හා අවසානයේ කෝමා තත්වය ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මඤ්ඤොක්කා තම්බන විට වතුර වැඩිපුර දමා භාජනය විවෘතව තැබීමෙන් මේ විෂ අඩු කරගන්න පුළුවන්. සමහරවිට මරණය ඇති වෙන්න පුළුවන්.
3. ෆියුරෝකෞමරින් (Furocoumarins)
මෙයත් ශාකවල ඒවාට හානි වූ විට ඇතිවන විෂක්. ලෙමන්, ග්රෙප්ෆ්රුට්, ජම්බෝල, වගේ ගෙඩි වර්ගවල හා සෙලරි වල මේ විෂ තියෙනවා. මෙය නිසා ඇතැම් පුද්ගලයන්ගේ උදරාබාධ ඇතිවෙන්න පුළුවන්. නමුත් ඉහළ විෂ ප්රමාණයක් ශරීර ගත වුණොත් සමේ ප්රතික්රියා ඇතිවෙන්න පුළුවන්.
4. ලෙක්ටින් (Lectins)
මාශ බෝග ඇට වර්ගවල අඩංගුවන විෂක්. සමහර ( Kidney bean ) ඇට වර්ග කිහිපයක් ආහාරයට ගත් විට පවා විෂවීම ඇතිවෙන්න පුළුවන්. එම ඇට පැය 12ක් පමණ ජලයේ පෙන්වීමෙන් හා මිනිත්තු 10ක් තැම්බීමෙන් විෂ ඉවත්කරගන්න පුළුවන්.
5. මයිකොටෝක්සින් (Mycotoxins)
ආහාරවල වැවෙන දිලීර වලින් නිපදවෙන විෂ. පොල් තෙල් ඇතුළු තවත් ආහාරවල ඇති aflatoxin මෙයින් එක වර්ගයක්.
ඒ ගැන මම කලින් ලිපියක (විෂ පොල් තෙල්) විස්තර කළා.
6. සොලනින් හා චාකොනින් ( Solanines and Chaconine)
තක්කාලි, අර්තාපල්, වම්බටු වගේ දේවල්වල ඇති විෂ. මේවා අමු තක්කාලි වලත් කොළ පැහැයට හැරුණු අර්තාපල් අල වලත් වැඩිපුර තියෙනවා. මේ නිසා අර්තාපල් අඳුරේ ගබඩා කර තැබීමත් කොළ පැහැ වූ කොටස් හොඳින් පොතු හැර ඉවත් කිරීමත් පැල වූ අර්තාපල් ආහාරයට නොගැනීමත් කළ යුතුයි.
7. බිම්මල්වලින් ඇතිවන විෂ ( Poisonous Mushrooms)
විවිධ වල් වර්ගයේ බිම්මල් වල විෂ තියෙනවා. වමනය, පාචනය, සිහි විකල් වීම සිට මරණය දක්වා දරුණු විපාක මේ විෂ මගින් ඇති වෙනවා. ඒ නිසා පාරම්පරික දැනුම අනුව ආහාරයට ගන්නා බිම්මල් හැර හඳුනන්නේ නැති බිම්මල් කිසිවිට ආහාරයට ගන්න එපා. මට වරක් ඉඳලොලූ හතු කාලා එහෙම අසනීප වුණා. ඒ විශ්ව විද්යාලයේ පළවෙනි සතියේ. කැරකිල්ල හා වමනය හැදිලා හෙල්ත් සෙන්ට ගියා. ඒකෙ සිස්ට " Fresher! fresher! Must be a case of ragging ! " කියල කෑගහනවා ඇහුණා. මොන රැගින්ද ? මට කලින් දවසේ රෑ කෑව බිම්මල් විස වෙලා.
8. පයිරොලිසිඩින් අල්කලොයිඩ් (Pyrrolizidine Alkaloids)
මේවා හුඟක් වගාව සමග හැදෙන වල් පැලෑටිවල ඇතිවෙන විෂ. ඒ නිසා නොදැනුවත්ව බෝගයේ ඇට සමග මිශ්ර වී තියෙන්න පුළුවන්. මේ විෂ පිළිකා කාරක වෙනවා. නොයෙකුත් පැළෑටි වලින් හදන පානවල, මී පැණිවල මෙන්ම පහේ වර්ගවල මේ විෂ තිබෙන බව සොයාගෙන තියෙනවා.
මේ විෂ පරිභෝජනය අඩු කර ගන්නේ කෙසේද ?
1. ස්වභාවික හැමදේම ආරක්ෂාකාරී යයි නොසිතන්න
2. තුවාලවූ වර්ණය වෙනස් වූ, පුස් සහිත වූ ආහාර ඉවත දමන්න.
3. යන්තම් හෝ රසෙහි හෝ සුවඳේ වෙනසක් ඇති ආහාර ඉවත දමන්න.
4. නොදන්නා බිම්මල් කිසි විට ආහාරයට නොගන්න.
Source - WHO
(Thanks to Külli Kittus for the image on Unsplash)

Friday, April 2, 2021

නැන්දම්මා වත

 




නැන්දම්මා වත

 

දරුවන් ලැබීම නිසා කාන්තාව අම්මා පදවියට පත් වන්නීය .  දරුවන් ලොකු මහත්වී විවාහ වූ විට හැම අම්මාම තවත් පදවියකට පත් වන්නීය.  නැන්දම්මා පදවියයි.  හැබැයි දකුණු පළාතේ නම් නැන්දම්මා පදවිය විවාහ නොවීම ලැබීමේ වාසනාව ඇත.  තාත්තාගේ සහෝදරිය අනික් පළාත්වලනැන්දා’ වූවත් දකුණේදී  ඇයනැන්දම්මා’ යන ගෞරවාර්ථ නාමයෙන් හැඳින්වීම නිසාය.  හැබැයි නැන්දම්මා මෙන් නොව අම්මා නැන්දම්මා වීම සුවිශේෂ වන්නේය. මන්ද යත් බොහෝ නන්දම්මලාට මේ පදවිය දිරවන්නේ නැති කමය.  මෙතැනදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ දුව විවාහවී ලැබෙන බෑනාට නැන්දම්මා වීමට වඩා පුතා විවාහ වී ගෙදරට එන ලේලියට නැන්දම්මා වීමය.   ඒ නිසා මේ නැන්දම්මා වතේ බෑණන්ට නැන්දම්මා වීම ගැන මා ලියන්න යන්නේ නැත.  ලිවීමට දේ නැති නිසා නොවන බව ඔබ තේරුම් ගන්නවා ඇත.   

අලුත් මනමාලිය වී  එන ලේලිය නැන්දම්මාට මෙන්ම ලේලිට නැන්දම්මා පෙනෙන්න ගන්නේ ඇදේටමය.  මේ  නැන්දම්මා- ලේලි හුටපටය දන්නා කාලයේ ඉඳන්ම තිබෙන එකකි.  මුලින්ම මනමාලි දැක්ක විට නම් "අනේ මගේ දුවෙක් වගේම මං ඔයාව පිළි ගන්නවා " කියල තොදොල් බසින් කිව්වත් කැන්දන් පසු ඒවා අමතකය.  මුලින්ම ලේලිගේ පිරිසිදු කම බලනවාය.  ඒකේ පරහක් තිබුණොත් හුටපටය පටන් ගන්න වෙන මුකුත්ම ඕන නැත.  "අනේ මගේ කොල්ල මේ උඩිච්චිට රැවටුණා" කියමින් නැන්දම්මා නෑ සනුහරේ සමගම විස්සෝප වන්නීය.  ඒක මල් හතට තිබුණොත් වෙන වෙන දොස් ටිකෙන් ටික පෙනෙන්න පටන් ගනී.  " අනේ පුතා ඔය විදියට තේ හදල නම් බොන්න කැමති නෑ."  "අනේ මං පුතාට කියල ගෙදර වැඩ කර ගත්තේ නෑ . දරුවට අඥී ඒවා පුරුදු නෑ." “ඔහොමද කොස්ස අල්ලන්නේ?”  ඔහොම ලුණු දැම්මොත් හොඳට තියෙයි” වගේ ප්රහාර ලේලියට එල්ල වන්නට පටන් ගනී.  මේවා සම්ප්රදායික නැන්දම්මා- ලේලි හුටපටය.  සාමාන් දේවල්ය.

 

 මේ කිසිම දෙයක් නැති යාළුවෝ වගේ තකට තක ඉන්න  නැන්දම්මා - ලේලිලාද ඇති බව හොඳාකාරව දනිමි.  සමහර නැන්දම්මලා තම දුවගේ ළඟ ඉන්නවාට වඩා ලේලි ළඟ ඉන්න ආසා කරති.  දරු මුණුපුරන් බැලීමටත් හැකි උපකාරයක් කරති. වෙන වෙන නොයෙක් උපකාරත් කරති.  ගිය තොරතුරු කතා කරමින් තම තමාගේ පාළුව දුරු කර ගනිති. එවැනි නැන්දම්මලා මෙන්ම ලේලිලාද භාග් වන්තියෝය.

මේ හැර ඇල් වතුර වගේ නැන්දම්මලා ඇත. එයත් වරදක් නැත. ලේලියට තමාගේ පාඩුවේ ඉන්න පුළුවන.   නැන්දම්මලා බොහෝ විට වෙනම දුරස්ථව වාසය කරනවා විනා අලුත් පවුල සමග කිසිම විශේෂ ඇයි හොඳයියක් පවත්වන්නේ නැත.  ලේලිගේ දරුවන් වැදීම, හැදීම ගැන බැලීමක් නැත.  මුණුපුරා/ මිනිපිරිය තම පුතාගේ ස්වරූපයේ දැයි බැලීමට නම් ඇතැම් නැන්දම්මලා උත්සුක වෙති.  පුතෙක් ලැබුණොත් පරම්පරාව ගෙන යන්නට කුමරුවෙක් පහළ විණැයි නිරාමිස සතුටක් ලබති.  පවුලේ මගුල් තුළා, මරණ හා සිංහල අවුරුද්දට චාරිත්රයක් වශයෙන් වගේ විශේෂ අවස්ථා වලදී පමණක් නැන්දම්මා - ලේලි බැහැ දැකීම සිදුවෙයි.  එවිට කොහොමත් දෙවේලේ දකින කුකුළාගේ කරමලේ වගේ නොව වැඩි අගයක් වර්ණයක් පෙනෙන්නටද පුළුවන.  නැන්දම්මාට තමන්ගේ දුවලා ඉන්නේ නම් ටිකක් ලේලිගේ/ නෑනාගේ අඩුපාඩු පෙනෙන්නටත් පුළුවන.  ඉඳ හිට ඇනුම් පදයක් ඇහුණත් කණින් අසා අනිත් කණින් එළියට යන්න අරින්න පුළුවන.

දැන් මං නැන්දම්මා වතේ වැදගත්ම කොටසට එන්නයි මේ හදන්නේ.  මේකට  නූතන නැන්දම්මා වත’ කීවත් කමක් නැත.  එය මෙසේය.  දැන් පවුල්වල ඉන්නේ දරුවන් එක්කෙනෙක් හෝ දෙන්නෙකි.  ඉතින් අම්මලා මුළු ලෝකයක්ම මේ එක දරුවාගෙන් බලාපොරොත්තු වන්නාහ.  තමන්ට රිසි පරිදි ඉගෙනගෙන, තමන් ආසා කළ එහෙත් ළඟා වෙන්නට බැරිවූ ඉලක්ක වෙත දරුවන් තල්ලු කරන්න අධික වෙහෙසක් අම්මලා මෙන්ම තත්තලාද ගන්නෝය.  ඊළඟට පරස්තාව සනුහරේටම ගැළපෙන විදියට වෙන්න ඕනය.  ඊළඟට තමන්ගේ සුරතල්, වටිනා මුළු ලෝකයක් වූ පුත් රත්නය  ලේලිට අයිති වස්තුවක් වූවයි නැන්දම්මාට දරා ගන්නට බැරි වෙයි.  පුතාගේ කෑම වේල, තේ එක තවම අම්මට ඕන විදියට පුතාට දෙන්න ඕනය.  පඩි මුදල් පවා අම්මාඅතට දෙන්න ඕනය.  වෙනම ගමන් එක්ක යන්න ඕනය.  සමහර අම්මලාට තාම පුතා ළඟ තියන්,  ඔඩොක්කුවේ තියන් ඉන්න ඕන වීමත් රෑට පුතා ළඟ නිදා ගන්න ඕන වීමත් අති භයානක ගැටලුවකි.  එහෙම නැන්දම්මලා ඉන්න බව මා දැන ගත්තේ මුහුණු පොතෙනි.  සමහර නැන්දම්මලා මහ රෑ පුතා හා ලේලි නිදා ගන්නා කාමරය පවා කඩා වදින්නාහ.  ලේලි එක්ක නිදා ගන්න එපා යයි පුතාට කියන නැන්දම්මලා ඇත.  මේ නම් නැන්දම්මලට ඇතිවන සුවකළ නොහෙන ලිංගික මාත්සර්ය නම් දරාගත නොහෙන රෝගයකි.  මම මෙහෙම විහිළුවට කිව්වට මේවා විහිළු නෙවේය.  පවුල් කඩා ඉහිරෙන මහාම මහා මානසික ගැටලුය.  සමහර පුතාලට බිරිඳ අම්මා මෙන් පෙනී ලිංගික ජීවිතය අවුල් වූ අවස්ථා පවා ඇත.  එපමණක් නොව පුතාට ඇති බැඳීම ලිහිල් කර ගන්න අපොහොසත්ව,  හත්දා මගුල් කා කැන්දා ගෙන ලේලි දික්කසාද කරන්න පුතුන් පෙලඹවූ  අවස්ථාද ඇතැම් කුටුම්භ තුළ නැත්තේ නොවේ.  ඊටත් වඩා අපරාධ වලින් කෙළවර වූ සිද්ධීන්ද වාර්තා වී ඇත.

එපමණක් නොව පුතාගේ පවුල දරුවන් හදනවද නැද්ද යන්න පවා තීරණය කරන නැන්දම්මලා ඉන්නාහ.  දරුවන් ලැබුණු විට ඔවුන් හදන්න ඕනෑ ද නැන්දම්මා කැමති පදයටය. නැත්නම් ලේලිට කණක් ඇසී ඉන්නට නැත. "අපිට කිරි එරුණේ මෙහෙම මෙහෙමය."  දරුවන් හතකට දෙන්න තරම් කිරි තිබුණය, දැන් ඉන්න වුන්ට දරු සෙනෙහෙසක් නැතිය, නිසා කිරි නැතිය. දරුවන් බඩ කපා ගත්ත නිසා දරු සෙනෙහසක් උපදින්නේ නැතිය " ආදී වශයෙන් සංගායනාව ඉවරයක් නැතුවම ගැයෙයි. 

වෙන්වී වෙනම තැනකට ගිය ඇතැම් පවුල්වල පුතා සතියේ වැඩි දවසක් අම්මා සමග ඉන්නට මහ ගෙදරට යන අවස්ථා ඇති බව අසා කම්පා වීම හැර වෙන කිසි දෙයක් කරන්නට නැත.  මේ විදියට ගියොත් අපේ තරුණ දරු පරපුරේ අනාගත පවුල් ජීවිත අඳුරෙන් අඳුරටය.  මේ බොහොමයක් නැන්දම්මලා අත්හැරීම ප්රගුණ කිරීමට හතර පෝයට පන්සලේම ගත කරන උදවිය වීම විශේෂත්වයකි.  මෙහෙම හිතන විට අර බටහිර වගේ තරුණ දරුවන් පවුලෙන් ඈත්වී ස්වාධින වීමට හුරු කිරීම අගනේ යයි සිතේ. මෙය කියවන තරුණ අම්මලා අනාගතයේ කවදා හරි තමන් කවර ආකාරයේ නැන්දම්මෙක් වෙනවාද යන්න තම තම තම නැණ පමණින් විමසා බලත්වා!

Tuesday, March 30, 2021

මව්බිමේ දුක් ගීය

 












මව්බිමේ දුක් ගීය
සැඟව මතුවන ආයෙ සැඟවෙන පුල්ලි කෝ අද නෑ පෙනෙන්නේ
බිඳී කුම්බස්තල වැටී බිම ඇතුන් අවසන් හුස්ම               යන්නේ
විහඟ ගී නද ගිහින් ඈතට උයන් වතු පාළුව               ගිහින්නේ
මව්බිමේ වැළපීම ඉකියකි කඳුළු මුතු ඉහිරී                තියෙන්නේ

නීල සළුපට උනා දමලා උන්ම නිරුවත් කළා මිහි               කත
නෑසු කන් ඇතිවම ඇගේ දුක උන්ම කෙළසා දමා ඇගෙ    ගත
කාසි මිටි තම දෝත පුරවා කඳුළු පුරවා ඉරා ඇගෙ        නෙත
උන්ගෙ බියකරු වියරු සිනහව නැගෙයි අළුකර දමා    හදවත

නීල දිය දහරට දමා වස සල්ලි සෙව්වෙන් පියාගෙන        නෙත
මීන ගී නද නෑ ඇසෙන්නේ මසුන් උඩුකුරු වී පියා            නෙත
උන්ම උල්පත් වලට බැහැලා වතුර බෝතල් හදන        පිළිවෙත
බොන්න වතුරත් සල්ලි වලටම ගන්න කියලා කියා අප     වෙත

හුස්ම බිංදුව විතරමයි දැන් නොමිළයේ අප හට      ලැබෙන්නේ
ගස්ම කපලා ගස්ම ඉරලා ලොරි පිටින් මොරටුවට        යන්නේ
රස්නෙ මේ විදියට ගියොත් නම් ඉහළ මොනවද අපට වෙන්නේ
හුස්ම හිරකර ජනී ජනයා මරන්නද මේ දත                කවන්නේ

කොහොම තිබු රටකද එදා අපි පුංචි දවසේ කාලෙ      ගෙව්වේ
කිසිම කිසිවක් පරිසරේ ගැන අමුතුවෙන් තව නැහැනෙ ලිව්වේ
අසම සම දිවයිනක ඒ වත ලොව පුරා නෙක දනන්      සෙව්වේ
විසම මේ විපරීත සිදුවී කුමන නරකාදියද                      මැව්වේ

© 2021maliniganewatta ( 14.03.2021)