Green burial - හරිත මිහිදන් කිරීම

Green burial - හරිත මිහිදන් කිරීම

Green burial හරිත මිහිදන් කිරීම කියන්නේ මොකද්ද කියල බලමු. 

මෙහිදී මල සිරුර කොන්ක්‍රීට් වලින් බැඳපු වලවල් වල තැන්පත් කරන්නේවත්,ආදාහනය කරන්නේ වත්, විවධ රසායනික ද්‍රව්‍ය යොදා සංරක්ෂණය (embalm ) කරන්නේවත් නැහැ. සිරුර පහසුවෙන් දිරා යන පෙට්ටියක හෝ රෙදි කඩකින් ඔතා හෝ ස්වභාවයට එක් වෙන්න පහසු විදියට වළලනවා. මෙහි අරමුණ සම්පුර්ණයෙන් සිරුර දිරාපත් වී පරිසරයට එකතු වීම.

මෙය අලුත් සංකල්පයක් නොවන බව ඔබ දන්නවා. 19වන සිය වසට පෙර මල සිරුරුවල අවසන් කටයුතු බොහෝ විට කෙරුනේ මේ විදියට. යුදෙව්  හා මුස්ලිම් ආගමනුකුලාව අදත් සිදුකරන්නේ ඒ විදියට. බුදු දහමේ සඳහන් වෙනවා,පාංශුකුල චීවරය ගැන. එනම් මල සිරුර එතු රෙදිකඩ සෝදා ගෙන සිවුරු පිළියෙළ කල හැකි බව.

අද නැවත පරිසරය ගැන සිතීම මත Green burial  සංකල්පය  ජනප්‍රිය වෙමින් තියෙන්නේ හේතු ගණනාවක් මත. 

මොනවාද ඒ හේතු කියල අපි බලමු.

1. සරල බව - රෙදි කඩක ඔතා හෝ පහසුවෙන් දිරා පත් වන පෙට්ටියක බහා මල සිරුර මිහිදන් කිරීම කෙතරම් සරලද?

2. අඩු වියදම - එම්බාම් කිරීම, අධික මිලෙන් යුත් මිනී පෙට්ටි, කොන්ක්‍රීට් වලවල්, චිතක මේ කිසිවකට වියදම් වෙන්නේ නැහැ.

3. ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය - මිනී පෙට්ටි සැදීමට දැව, කොන්ක්‍රීට් වලට වානේ, සිමෙන්ති, වැලි, චිතක වලට රෙදි,දැව, ගෑස් වැනි පොසිල ඉන්දන  ආදී කිසිවක් නාස්ති වන්නේ නැහැ.

4. අහිතකර රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් තොර වීම - එම්බාම් කිරීමට යොදා ගන්නා ෆෝමලීන් (formaldehyde) ශ්වසන පද්ධතියට හානිකර ද්‍රව්‍යයක් වන අතර,පිළිකා කාරකයක් ද වෙනවා. මල් ශාලා වල එම්බාම් වැඩ කරන පුද්ගලයන් මේ රසායනික ද්‍රව්‍ය වලට නිරාවරණය වීම වැඩිය. ඔවුන් අතර leukemia නම් පිළිකා තත්වය ඇතිවන බව සොයාගෙන තිබෙනවා.  Green burial සංකල්පය මේ අහිතර තත්වයට මුහුණ දීම නැති කර තිබෙනවා. අද ෆෝමලීන් නොවන වෙනත් විෂ රහිත එම්බාම් කාරක සොයාගෙන ඇති නමුත්   Green burial හිදී   කිසිම රසායනිකයක් භාවිත වන්නේ නැහැ

5. ස්වභාවික සුන්දරත්වයෙන් යුත් ප්‍රදේශ ආරක්ෂා වීම - හරිත මිහිදන් කිරීමට කැමති අය පරිසරයට ඇලුම් කරන්නන් වීම නිසා මෙවැනි සුසාන භුමි පිහිටුවන්නේ, ගහකොළ,වනමල්, පඳුරු, ආදිය බහුල භුමි අලංකරණය කල තණබිම් ,කැලෑබද ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව. මෙවැනි තැන් වල පක්ෂීන්, සමනලුන් ආදී වන ජීවීන් ද බහුලව ජීවත් වෙනවා. මේ තැන්වල, රසායනික පොහොර,කෘමිනාශක, වල් නාශක ආදිය යොදා ගන්නෙත් නැහැ. ඉතින් හොඳ ස්වභාවික වාසස්ථාන වෙනවා.

එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රථම හරිත සොහොන් බිම 1998 දී ආරම්භ වී ඇති අතර අද වන විට එම සංඛ්‍යාව 60 දක්වා වැඩිවී තිබෙනවා. මේවායේ ස්මාරකය වශයෙන් තබන්නෙත් ස්වභාවික ගලක් පමණයි. සොහොන් GPS තාක්ෂණයෙන් සලකුණු කෙරෙනවා. ස්වාභාවිකත්වය ආරක්ෂා කිරීමට පුද්ගලික මතක සටහන්, මල්,කොඩි වැනි දේ තැන්පත් කිරීම ද බොහෝ දුරට සීමා කර තිබෙනවා.

මේ ඔබට සිතන්න කරුණු කීපයක්……….

• අපි අද වනවිට ලංකාවේ  අවමගුලක් සඳහා දරන්න බැරි වියදමක් කරනවා නේද? 
• වැඩි දෙනෙක් අදහන බුදු දහම අනුවත් මෙවැනි සංකීර්ණ අවමගුල් උත්සව අනුමත කරන්න බැහැ නේද? 
• මල සිරුරු දින ගණනක් තබා ගන්නේ ඇයි?
• අපේ මුතුන් මිත්තන් ද අනුගමනය කළ  හරිත මිහිදන් කිරීම අපට වඩාත් ගැලපෙනවා නේද?  

Photo by Annie Spratt on Unsplash

පැංචි

පැංචි

පාරෙ කාණුවකට               වැටී
කකා ළමයින්ගෙන්            ගුටී
මතක් වෙයි නුඹ හිටි          හැටි
අනේ අපෙ පැංචි                පැටී

ගේට්ටුව  ළඟ         ගුලි   වෙලා
ඇඟේ ලොම් ටික අඩු     වෙලා
සිටිය නුඹ ගෙන        නා   වලා
දෝණි නුඹගේ මව්         වෙලා

සතෙක් දැක්කොත්    කලබලේ

එන්න නොම දී         රැකවලේ 

බුරා ගෙන යයි          සැමකලේ 

පැංචි නුඹ හරි            හුරතලේ

දාහතර කුත්                 අවුරුදු
ගෙව්වෙ අපි ළඟ        නිරතුරු
සෙව්වෙ සෙනෙහස    පිවිතුරු
කෝ පැංචි අද            පිළිතුරු

නුඹේ හඬ අද          ගොළුවෙලා 

හදේ ගින්නක්             ඇවිලිලා 

නෙතේ කඳුලක්         මතුවෙලා 

පැංචි අපගෙන්        වෙන්වෙලා 

පණු රෝග - 03 කිරි පණු රෝගය

පණු රෝග - 03

තුන්වෙනි පණු වර්ගය ලෙස අද අපි කතා කරන්නේ කිරි පණුවන් ගැන.

Phylum - Nematoda

Scientific name: Enterobius vermicularis

මොවුන් ඉතා කුඩා පණුවන්. ප්‍රමාණය දිගින් 5-10 mm පමණ වෙනවා. සුදු /ක්‍රීම් පාටක් ගන්නවා. හීන් නුල් කෑලි වගේ ඇහැට පෙනෙන්නේ. පණුවෝ සති 6ක් විතර ජීවත් වෙනවා. වැඩුණු පණුවන් මහ බඩවැලේ හා ගුද මාර්ගයේ ජීවත් වෙනවා.

වැඩුණු ගැහැණු පණුවන් රාත්‍රී කාලයේ අදාළ තැනැත්තාගේ ගුදය හා ස්ත්‍රීන්ගේ යෝනි මාර්ගය අසලට පැමිණ බිත්තර දමනවා. එක් පණුවෙක් පියවි ඇසට නොපෙනෙන තරම් කුඩා බිත්තර දහස් ගණනක් දමනවා. මේවා ගුදයේ සිට යට ඇදුම්,ඇඳ ඇතිරිලි, තුව හා කාපට් මතට විසිරෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ගැහැණු පණුවා බිත්තර දාද්දී පිට කරන ස්ලේශ්මල වර්ගයක් නිසා ඒ ප්‍රදේශය කැසීම ඇතිවෙනවා.කැසීම නිසා ඔබේ අත් වලට පණු බිත්තර එනවා. එවිට ඔබේ අත්වල සිට ඔබ ස්පර්ශ කරන සෙල්ලම් බඩු ,කුස්සියේ උපකරණ,දත් බුරුසු,කුස්සියේ හා නාන කාමර වල මතුපිට ස්ථාන ආදී සෑම තැනකටම මේ බිත්තර යනවා.

මේ බිත්තර වලට සති තුනක් පමණ යම් මතුපිටක නොනැසී ඉන්නට පුළුවන්. ඔබේ අත්වල තැවරුණු බිත්තර ඔබේ අත් වලින්ම ඔබේම මුඛයට ගිහින් ගිලෙන්න පුළුවන්.

මේ බිත්තර ඉතා කුඩා නිසා ඒවා තැවරුණු තුවායක් හෝ ඇඳ ඇතිරිල්ලක් ගැසුව හොත් මේවා වාතයට එකතු වී පාවෙමින් ඇවිත් ඔබේ හුස්ම සමග නාසයෙන් ඇතුල්වී උගුරට ගිහින් ගිලෙන්නත් පුළුවන්.

ගිලෙන බිත්තර ඔබේ බඩවැල් වලට ගිහින් එහිදී පුපුරා පණුවන් එලියට එනවා. සති දෙකකින් පස්සේ වැඩුණු තත්වයට ඇවිත් ආපහු බිත්තර දාන්න පටන් ගන්නවා.

මේ පණුවන් අසාදනය වෙන්නේ මිනිසුන්ට විතරයි. නමුත් මිනිසුන්ගෙන් පැතිරෙන බිත්තර සතුන්ගේ ලෝමවල රැදී ඒ සතුන් අල්ලන මිනිසුන්ට නැවත එන්න හැකියාවක් තියෙනවා. කුඩා දරුවන් තමයි වැඩියෙන්ම රෝගී වන්නේ.

ඉතින් මොනවාද මේ පණුවන් අපිට අසාදනය වුනොත් තියෙන රෝග ලක්ෂණ ?
1. විශේෂයෙන් රාත්‍රී කාලයට ගුද මාර්ගය අවට කැසීම
2. යෝනි මාර්ගය අවට කැසීම
3. කැසීමෙන් ඇතිවන අසහනකාරී තත්වය නිසා නින්දට බාධා පැමිණීම

ඔබට තද බල ලෙස හා දීර්ඝ කාලීනව අසාදනය තිබුනොත් ආහාර අරුචිය,දේහ බර අඩුවීම හා තදබල නොසන්සුන්තාව ඇතිවීමට පුළුවන්.

සමහර විට රෝගියාට කිසිම රෝග ලක්ෂණයක් නොතිබෙන්නත් පුළුවන්. එත් ඔහුගෙන් අනික් නිරෝගී අයට රෝගය බෝවෙන්න පුළුවන්.

හුගාක් දෙනා කලින් ලිපි වල ප්‍රතිකාර අසා තිබු නිසා ඒ ගැන කියන්න හිතුවා.
දරුවන්ට කිරි පණු රෝගය ඇත්දැයි බැලීමට පුළුවන් රාත්‍රී ඔවුන් නින්දට ගොස් පැය දෙකකට පසු ගුදය අවට පරීක්ෂා කිරීමෙන්. වැඩුණු පණුවන් ඔබේ ඇසට පෙනෙනවා. බිත්තර නම් පෙනෙන්නේ නැහැ.
ඔබට හෝ දරුවාට කිරිපණු රෝගය තිබේ යයි දැනගත් විට පනුබෙහෙත් ගැනීමෙන් එය සුවකරගන්න පුළුවන්. නමුත් පවුලේ රෝගය ඇති නැති හැමෝම එකවර ප්‍රතිකාර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වෙනවා.

රෝගය කඩා ගන්න, එනම් නැවත ඇතිවීම වළක්වා ගන්න සති දෙකකින් පසු නැවත පණු බෙහෙත් ගන්න වෙනවා. ඔබ over the counter බෙහෙත් ගන්නේ නම් ඒවායේ ඇති උපදෙස් හොදින් කියවන්න. හැම බෙහෙතම හැම දෙනාටම ගැලපෙන්නේ නැහැ. ඒ අතර අපේ පාරම්පරික අත්බෙහෙත් ගැනද සොයා බලන්න.

ඉතා වැදගත් - ඔබ ගර්භණී නම් හෝ ඔබේ දරුවා අවුරුදු දෙකට අඩු නම් හෝ ඔබ කුඩා දරුවෙකුට මව් කිරි දෙන කෙනෙක් නම් හෝ වෛද්‍ය උපදෙස් නැතිව පණු බෙහෙත් ගන්න එපා.

මේ අතර ඔබට විශාල සෞඛ්‍යමය වැඩ පිළිවෙලක් ද කරගෙන යන්න වෙනවා.

1.ගෙදර ඇති සියලුම ස්ථාන පිරිසිදු කරන්න.
2. යට ඇදුම්, ඇඳ ඇතිරිලි ආදිය උණු වතුරෙන් සෝදන්න.
3. ඔබ සැමත් නිතර හොදින් පිරිසිදු වන්න.
4. කෑමට පෙර හොදින් අත් සෝදන්න.
5. නිදන කාමරවල ඉදන් කෑම ගන්න එපා.
6. කාපට් හොදින් vacuum කරන්න.ගේ තුළ කාපට් ගසන්න එපා.

Life after death…

Life after death…

  

අද මම වෙනස් මාතෘකාවක් කතා කරන්න හිතුව. මරණයෙන් පස්සේ අපේ සිරුරට සිදුවෙන්නේ මොකක්ද කියන එක . ඉතින් එය එතරම් දෙයක් ද කුණුවී යන එකනේ කියා ඔබ හිතාවි. එත් ඒකෙ දැන ගන්නත් හිතන්නත් දේවල් තියෙනවා කියලා මට හිතුණා .

ස්වයං ජීර්ණය කියලා ක්‍රියාවලියක් මගින් මිය ගිහින් මිනිත්තු කීපයකට පස්සේ සිරුර වියෝජනය /කුණුවීම ඇරඹෙනවා. හදවත නතර වෙනවත් එක්ක ශරීරයේ සෛල වලට ඔක්සිජන් නොලැබී යනවා.ඒ සෛලවලම නිපදවෙන විෂ රසායනික අප ද්‍රව්‍ය ඒවා තුළම එක්රැස් වීම හේතුවෙන් ආම්ලිකතාවය වැඩි වෙනවා. සෛල බිඳ වැටීමත් සමග එන්සයිම මගින් සෛල පටල ජීර්ණය කරන නිසා දියර එලියට ගලනවා. සාමාන්‍යයෙන් මෙය ආරම්භ වන්නේ එන්සයිම බහුල අක්මාවේ හා ජලය වැඩි මොළයේ .ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අවසානයේ සියලුම අවයව වල මේ ක්‍රියාවලිය ඇරඹෙනවා. හානි වූ රුධිර සෛල ගුරුත්වය යටතේ කුඩා කේශනාලිකා හා නාල වල තැන්පත් වී සමේ අව පැහැයක් ඇති කරනවා.

ශරීර උෂ්ණත්වය පරිසරයේ උෂ්ණත්වය දක්වා අඩුවී යනවා. මීළඟට සිරුර දරදඬු වෙන්න පටන් ගන්නවා. එය ඇරඹෙන්නේ ඇසිපිය වලින්. ඉන්පසු හනු ,ගෙල පේශී, සිට දේහයේ පහලට දරදඬු වෙනවා. අත් පා වලටත් විහිදී යනවා.

මීළඟට තමයි සැබෑ කුණු වීම ඇරඹෙන්නේ. ඔබ සමහරවිට නොදන්නවා ඇති පණ ඇති අපේ සිරුරේ බැක්ටීරියා සෛල අපේ ඇඟේ ඇති සෛල ගාණටත් වැඩියෙන් ඉන්න  බව. වැඩියෙන්ම බැක්ටීරියා ඉන්නේ අපේ ආහාර මාර්ගයේ. ඒවා අපිට හුගාක් උදවුත් කරනවා, විටමින් වර්ග එහෙම හදා දීලා . අපේ මොලය,හදවත, ආදී අභ්‍යන්තර අවයව තුළ බැක්ටීරියා නැහැ.

ඒත් ඒ බැක්ටීරියා අපිව කුණු කරන්නේ නැහැ.ඇයි ? අපේ සිරුරේ ඇති ප්‍රතිශක්තිය නිසා. හැබැයි අපි මැරුණහම මේ තත්වය වෙනස් වෙනවා. දැන් ප්‍රත්ශක්තියක් නැහැ. ඉතින් බැක්ටීරියා නිදහසේ සැරිසරන්න පටන් ගන්නවා. මෙය පටන් ගන්නේ බඩවැල් වලින්. පසුව බඩවැල් බිත්ති ජීරණය කරගෙන අනිකුත් අවයව වලට පැතිරෙනවා. මේ අතර ස්වයං ජීර්නයත් තව දුරටත් වෙනවා. සෛලවල ඇති ප්‍රෝටීන වියෝජනය (පුතිභවනය )වී ඇමෝනියා ,හයිඩ්‍රජන් සල්ෆයිඩ් වගේ වායු පිට වෙනවා. පැසීම නිසා මීතේන් වගේ වායු පිට වෙනවා.

මේවා සිරුර තුළ එක් රැස් වී සිරුර විශේෂයෙන්ම උදරය පිම්බෙන්න පටන් ගන්නවා. තවදුරටත් සිරුර දුර්වර්ණ වෙනවා. හානිවූ රුධිර සෛල වල තිබුණු හීමොග්ලොබින් සල්ෆෙමෝග්ලොබින් බවට පත්වෙනවා. මේ නිසා සම මාබල් වැනි කොළ පැහැයට හුරු කළු පැහැයක් ගන්නවා. තව දුරටත් එකතු වන වායුන් නිසා වායු පීඩනය වැඩිවී  සමේ තුවාල ඇතිවී සම ගැලවී යන්න පටන් ගන්නවා. මේ පිපිරුම් වලින්ද ගුදය වැනි විවර වලින් ද පටක දියවී දියර වෑස්සෙනවා. උදරය පුපුරා වායු නිදහස් වෙන්නත් පුළුවන්.

වායු පිටවෙන්න පටන් ගත්තහම නොයෙක් කෘමීන් පමණක් නොවේ, ගොදුරු සොයන ගිජු ලිහිණියන් හා මස් බුදින සතුන් සිරුර සොයා ඇදී එනවා. දැන් සිරුර සතුන්ගේ වාසස්ථානයක්. සමහර කෘමීන් මුළු ජීවන චක්‍රයම මෙහි දී සම්පුර්ණ කරනවා. උන්ට ගැනීමට ආහාරයක් ඉතිරි නොවෙන කම් විවිධ මැස්සෝ වර්ග මේ සිරුර තම වාසස්ථානය කර ගන්නවා.

වෙනත් කිසිම මස් බුදින සතෙක් නැතුවත් මැස්සන්ගේ ඉහඳ පණුවන්ට පුළුවන් මුළු සිරුරේම ඇති මෘදු පටක කා දමන්න. කාල් ලිනෙයස් කියන විද්‍යාඥයා 1767 දී සටහනක් තියල තියෙනවා 'මැස්සන් තිදෙනෙකුට අශ්ව මල සිරුරක් දින තුනකදී කා අවසන් කල හැකිය ' කියල. මල සිරුරට කෘමීන් වර්ග එන්නේ එක රටාවකට. මෙය සිරුරේ බැක්ටීරියා ගහනයේ ස්වභාවයත් සමග මරණය සිදුවී ඇති කාල වකවානුව සොයා ගැනීමට උදවු වෙනවා,අධිකරණ වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී.

අවසානයේ සිරුර දිරා ගිය තැන පසේ රසායනික ස්වභාවය සැලකිය යුතු තරම් වෙනසකට පත්වී ඒ ත්ත්වය වසර ගණනක් පවතිනවා. කාබනික වශයෙන් පස සරු බවටද පත් වෙනවා.නමුත් නයිට්‍රජන්, සිරුරේ වෙනත් ද්‍රව්‍ය, පනුවන්ගේ ද්‍රව්‍ය ආදිය  විෂ වීම නිසා ළඟම ඇති ශාක මැරෙන්න පුළුවන්.

මේ කතා කලේ සාමාන්‍ය පරිසරයට මල සිරුරක් එකතු වුනොත් සිදුවන විපර්යාසය. ඒක වුනත් මල සිරුර තිබෙන්නේ කාන්තාරයක ද , හිම බිමකද , පොළව යට ද වැනි කරුණු මත මේ තත්වයන් වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.

දැන් ඔබට ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා. ඒ තමයි දැන් මල සිරුරු එම්බාම් කරනවා නේද කියන එක. ඔව් එම්බාම් කල සිරුරුත් දිරනවා. නමුත් එම්බාම් එකේ ස්වභාවය මතත්,මිනී පෙට්ටියේ ස්වභාවය මතත්, පොළවට යට කරන ප්‍රමාණය මතත් වැනි දේවල් මත සිරුර දිරා යන්න ගත වන කාලය වෙනස් වෙනවා.

අවසානයේ කියන්න තියෙන දේ මේකයි. සිරුර කියන්නේ මේ විශාල වූ විශ්වයට මුදාහරින්න මග බලාගෙන ඉන්න,ශක්ති ස්වභාවයන්  හිරකරගත් ද්‍රව්‍ය පුංජයක් . අපිට පණ තියෙනකොට ඉතාම සංවිධානාත්මක වින්‍යසයකට අනන්ත සංඛ්‍යාවක් පරමාණු පවත්වා ගන්න අපි ශක්තිය වැය කරනවා.

තාප ගති විද්‍යාවේ නියමයන්ට අනුව ශක්තිය මවන්න වත් විනාශ කරන්නවත් බැහැ . එක ශක්ති ප්‍රභේදයක් තව එකකට පරිවර්තනය කරන්න පුළුවන්. අවසානයේ ශක්තිය ඒක දිශානතිකව විසිර යනු ඇත. වෙන විදියකට කිව්වොත් පද්ධතීන් එහි ඇති ශක්තීන් නිදහස් කරමින් බිඳ වැටෙනවා. විශ්වයේ ඇති සියළු ද්‍රව්‍ය මේ සනාතන නියමයන්ට යටත් වන බවට කියා පෑමක් තමයි මේ කුණු වීම. එය අප බිඳ දමමින් අපේ සිරුරු ගත ද්‍රව්‍ය අවට පරිසරයට මුසු කරමින් සමතුලිත තාවය පවත්වා ගන්නා අතර ප්‍රතිචක්ක්‍රිකරණයෙන් එම ද්‍රව්‍ය අනිකුත් ජීවීන්ට ලබා ගැනීමට හැකි තත්වයට පත් කරනවා.

ඔව් ....අපි දුවිල්ලෙන් සෑදී සිට නැවත දුවිල්ලට එකතු වෙනවා. 

(The Guardian ඇසුරිනි.)

Photo by Anton Darius on Unsplash

පණු රෝග - 02 වටපණු රෝගය

පණු රෝග - 02

අද අපි වෙනත් සුලබ පණු රෝගයක් ගැන සාකච්ඡා කරමු. ඒ තමයි වටපණු රෝගය. මේ පණු වර්ගයේ විද්‍යාත්මක නම Ascaris lumbricoides

මේ පණුවන් විශාලයි. ගැහැණු පණුවා පිරිමි පණුවට වඩා විශාලයි. ඒක මේ සත්ව වංශයටම පොදු ලක්ෂණයක් .

Phylum: Nematoda
Scientific name: Ascaris lumbricoides

රෝගී පුද්ගලයෙකුගේ කුඩා බඩවැලේ මේ පණුවන් ජීවත් වෙනවා. ගැහැණු පණුවා දිනකට බිත්තර 200,000ක් පමණ නිපදවනවා.මේවා මල සමග පිටවෙනවා. මෙයින් සරු බිත්තර පරිසරයේ ඇති තත්වයන් අනුව මෝරා ආසාදනය විය හැකි තත්වයට පත් වෙනවා.

මෙන්න මේ අසාදිත තත්වයේ බිත්තර අපිට ගිලෙන්න පුළුවන්. අපි ගන්නා ආහාර,වතුර එක්ක,මිනිස් මල කුමන ක්‍රමයට හෝ ඒවා සමග මිශ්‍ර වී තිබුනොත්. බිත්තර ආහාර මාර්ගයේදී පුපුරනවා. ඇතිවෙන කීටයින් බඩවැල් බිත්තිය සිදුරු කරගෙන රුධිර ධාරාවට එකතු වෙනවා. එතනින් අර කොකු පණුවා වගේම දිග ගමන පටන් ගන්නවා. රුධිරය මගින් හෘදයටත් එතනින් පෙනහැලි වලටත් යනවා. පෙනහැලි වලදී කීටයා දින 10-14 කාලයක් වැඩෙනවා. පෙනහැලි වල සිට ශ්වාස නාලය ඔස්සේ උගුරට එනවා. ආපසු ගිලෙනවා. කුඩා බඩවැලට ගිහින් එහිදී ලොකු පණුවන් බවට පත් වෙනවා. මේ සියල්ල වෙන්න මාස 2-3 අතර කාලයක් ගත වෙනවා. ලොකු පනුවන් අවරුදු 1-2ක් පමණ ජීවත් වෙනවා.

දැන් අපි බලමු මේ පණුවන් අපේ බඩේ ඉන්නවා නම් මොන වගේ රෝග ලක්ෂණ ද අපිට ඇති වන්නේ කියල.
1. ඇත්තෙන්ම පණුවන් කීප දෙනෙක් හිටියට කිසිම රෝග ලක්ෂණයක් ඇති වන්නේ නෑ .

2. පණුවන් ගොඩාක් හිටියොත් බඩේ වේදනාව හා බඩවැල් අවහිර වීම වෙන්න පුළුවන්. මේ පණුවන් කොකු පණුවන් වගේ අපේ ලේ උරා බොන්නේ නැහැ. නමුත් අපේ බඩවැල්වල තියෙන ජීර්නයවූ ආහාර උරා ගන්නවා.ඉතින් පණුවන් ගොඩාක් ඉදගෙන අපේ කෑම උරා ගන්න නිසා විශේෂයෙන්ම පොඩි දරුවන්ට මන්දපෝෂණය ඇතිවෙනවා.

3. පණුවන් පෙනහැලි වලට ආ විට කැස්ස,හතිය , පපුවේ අපහසුතාවය, උණ වැනි රෝග ලක්ෂණ ඇති වෙන්න පුළුවන්.

4. පණුවන් බඩවැල් වල ඉන්නකොට වමනය, පාචනය, ආහාර අරුචිය, බඩේ වේදනාව, මල සමග පණුවන් පිටවීම,දේහ බර අඩුවීම ආදිය ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

මීට වඩා දරුණු තත්වයන් ඇතිවෙන්නත් පුළුවන්

1. පණු කීටයන් පෙනහැලි වල තියෙන ගර්ත කියන පුංචි මලු වගේ ඒවා සිදුරු කරන නිසා නියුමෝනියා තත්වයක් ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මෙය මාරාන්තික තත්වයක් දක්වා යන්න පුළුවන්.

2. බඩවැල් අවහිර වීම නිසා වමනය ඇතිවී පණුවන් නහයෙන් හා කටින් පිටවෙන්න පුළුවන්. පිටවෙන පණුවන් උගුරෙන් ශ්වසන මාර්ගයට ගිහින් හුස්ම හිරවී දරුවන් මිය ගිය අවස්ථා වාර්තා වෙලා තියෙනවා.

ඉතාම කලාතුරකින් මේ වර්ගයේ වටපනුවන් වෙනත් අවයවද ආක්‍රමණය කරනවා. උදාහරණයක් හැටියට ඇස්

මේ රෝගයෙන් වැළකෙන්නේ කොහොමද ?

1. යහපත් සෞඛ්‍යය පුරුදු අත්‍යවශ්‍යයි.කෑම පිළියෙළ කිරීමට පෙර හා කෑම ගැනීමට පෙර හොදින් අත් පිරිසිදු කරන්න.

2. බොහෝ ආහාර පිළියෙළ කරන පුද්ගලයන් නුගත් බව මෙන්ම නොසැලකිල්ල නිසා පිරිසිදු ලෙස සිය කාර්ය කරන්නේ නැති නිසා පිටින් ආහාර ගැනීමේදී සැලකිලිමත් වන්න.

3. එළවළු පලතුරු අමුවෙන් ආහාරයට ගන්නා විට හොදින් සෝදාගන්න.

4. වතුර උණුකර නිවා හෝ පෙරා පානය කරන්න.

5. අපිසිදු ජලාශ වල ස්නානය නොකරන්න.

6. මිනිස් මල පොහොර ලෙස යෙදීමෙන් වලකින්න.

ඔබට රෝගය තිබේ නම් වෛද්‍ය උපදෙස් අනුව ප්‍රතිකාර කරගන්න.

(මේ පනුවන්ගේ රූප , පණුවාගේ ජීවන චක්‍රය,පණුවන්ගෙන් අවහිරවූ බඩවැලක් , පණුවන් නාසයෙන් / කටින් එළියට එනහැටි,පණුවන් ඇසක සිටින හැටි , ඔබට රූප සටහන් වලින් පෙන්වා ඇත.)

කුරිරුයි හරිම කුරිරුයි මිනිසුන් සහිත මේ ලෝකය

කුරිරුයි,හරිම කුරිරුයි මිනිසුන් සහිත මේ ලෝකය 

ලෝකය ලස්සනද ,මිතුර,
ඔව්,එය ලස්සන වන්නට තිබුණා ,
මිනිසුන් නැත්නම්,
හාත් පස වනාන්තර,
නිල්ලෙන් වැසුණු කඳු වැටී
සිත්සේ සැරිසරණ සියොතුන්,
පියාඹන්නට තිබුණා නිදහස් අහස් කුස
ගලා යන්නට තිබුණා සුනිල දියවැල් මිහිමත
ඉතින් මිතුර,
කුරිරුයි නේද මිනිසුන් සහිත මේ ලෝකය
මියැදෙයි දරුවන් රුදුරු වෙඩි පහරට ලක්ව
මියැදෙයි දරුවන් බිහිසුණු බෝම්බයට යටව
මියැදෙයි දරුවන් පා තබන්නට බිමක් නැතිව ....
මියැදෙයි දරුවන් කුසට බත් හුලක් නැතිව
මිය යන්නට ලඟයි දරුවන් මුවට කිරි බිඳක් නැතිව
ලොව හතර අත මිනිසා පොර කයි,
ආගමට මුවාවී,
ජාතියට මුවාවී,
වස්තුවට ලොබ බැඳ
බිම්කඩ බෙදා ගන්නට බැරිව
බලය ඩැහැ ගැනුමට
ඔවු ,මිතුර කුරිරුයි
හරිම කුරිරුයි මිනිසුන් සහිත මේ ලෝකය

Photo by Karthikeyan K on Unsplash

පණු රෝග - 01 කොකු පණු රෝගය

පණු රෝග - 01

ලංකාවේ පණු රෝග ඉස්සර තරම් නැති වුනත් තවමත් තිබෙන බව පේනවා. ඒ ගැන දැනුවත් කිරීමක් කිරීම සුදුසු බව හැගී ගියා .

මිනිසුන්ගෙ අදහසක් තියෙනවා පණුවන් බඩේ ඉන්න ඕනෙ කියලා . ඒක මිත්‍යාවක්. පණුවන් කියන්නෙ පරපෝෂිත ජීවීන්. පරපෝෂිතයින් අපෙන් යැපෙනවා,අපට හානි කරමින්. ඉතින් පණුවන් අපේ ශරීරයේ වැඩි වශයෙන් හිටියොත් අපි,විශේෂයෙන් දරුවන් රෝගී වෙනවා.

බොහෝ සුලබ පණු රෝග ඇතිවන්නේ මිනිස් මල පසට එකතු වීමෙන්. මිනිස්සු වැසිකිලි භාවිත නොකර එළිමහනේ මලපහ කිරීම එයට හේතුවක්. කුඩා දරුවන්ගේ මල පවා වැසිකිළියකට දමා ඉවත් කරන්න ඕනේ . තව ගංවතුර කාලයට වැසිකිළි උතුරා යන්නත් පුළුවන්. අනික් හේතුව ඔබ දන්නවද? ඒ තමයි මිනිස් මල වලින් පොහොර සාදා ඒවා බෝග වලට යෙදීම හා එම බෝග හොඳින් නොපිස ආහාරයට ගැනීම. තව කෑම පිළියෙළ කිරීමේදී හා ආහාර ගැනීමේදී නිසි පරිදි අත් පිරිසිදු නොකිරීමත් බොහෝ රෝග කාරක සිරුරු ගත වීමට හේතුවක්.

දැන් අපි සුලබ පණු රෝග කිහිපයක් ගැන දැනුවත් වෙමු.

1. කොකු පණු රෝගය.

කොකු පණු වර්ග කිහිපයක්ම සිටිනවා. Necator americanus එයින් එක්‌ විශේෂයක්. මේ විශේෂය අයත් වෙන්නේ Nematoda කියන සත්ව වංශයට.

Phylum: Nematoda

Kingdom: Animalia

Scientific name: Necator americanus

Anchylostoma deodenale තව කොකු පණු විශේෂයක්.

මේ පනුවන්ගේ වැඩුණු සතුන් මිනිස් ආහාර මාර්ගයේ කුඩා බඩවැලේ ඉන්නවා. එහි බිත්තියට එල්ලී ඉඳගෙන ලේ උරා බොනවා. ඒ නිසා කොකු පණු රෝගයෙන් පෙලෙන කෙනෙකුට ලේ හිඟ වෙනවා.මේ තත්වයට මිනිස්සු පාණ්ඩුව කියල කියනවා. ලංකාවේ මිනිසුන් විශේෂයෙන් ගැබිණි මව් වරුන් ගේ රක්ත හීනතාවයට මේ රෝගය හේතු වෙනවා.
බඩවැල සිදුරු කරන්න මේ පනුවන්ගේ මුඛයේ කැපුම් ඵලක තියෙනවා.
තව කොකු පණුවා ලේ උරා බොන්න බඩවැල් බිත්තිය සිදුරු කලහම ලේ කැටි නොගැහෙන්න රසායනික ද්‍රව්‍යයක් එතැනට ඇතුල් කරනවා. ඉතින් පණුවා එතනින් ඉවත් වුනත් හුගක් වෙලා ලේ ගලනවා. ඒ ලේ මල සමග පිටවන නිසා මල කළු පැහැයක් ගන්න පුළුවන්.
මේ පණුවන්ගේ ගැහැණු හා පිරිමි සත්තු ඉන්නවා. ගැහැණු සතා දිගින් වැඩියි. ඔවුන් සංසර්ගයෙන් පසු බඩ වැල තුල බිත්තර දානවා. මේ බිත්තර මල සමග බාහිර පරිසරයට පිටවෙනවා. පසට ගියොත් කීට අවස්ථාව ඇති වෙනවා. රුපයේ පෙන්වා ඇති විදියට අංක 3 ලෙස පෙන්වා ඇති කීටයා තෙත් පරිසරයේදී ඔබ පාවහන් නැතිව ඇවිද්දොත්, අතින් පස ඇල්ලුවොත් හම සිදුරු කරගෙන ලේ වලට ඇතුල් වෙනවා. මේ තැන් කසන්න පටන් ගෙන තුවාල වෙනවා. මේවාට මිනිස්සු දියමැටියන් කෑම කියල කියනවා. මේ තුවාල වලින් බැක්ටීරියා හා දිලීර ඇතුල් වෙලා දියර ගලන්න ගන්නවා.
ලේ වලට ඇතුල් වුණු කීටයන් මහා දිග ගමනක් යනවා. එනම් ලේ හරහා හදවතටත් හදවතේ සිට පෙනහැලි වලටත් එතනින් ශ්වාස නාලයටත් ඊළඟට උගුරටත් ඇවිත් ගිලෙනවා. ආමාශයට ගියාට විනාශ වෙන්නේ නැති උච්චර්මයක් ඌට තියෙන නිසා කුඩා බඩවැල දක්වාම යනවා. එහිදී ලොකු වෙලා අර මුලින් විස්තර කළ විදියට නැවත ලේ උරා බොනවා. නැවත බිත්තර දානවා.
මෙන්න මේ නිසා රෝගියාගේ තුවාල වලට වෙනමත් පණුවන් මර්දනයට වෙනමත් ප්‍රතිකාර කල යුතු වෙනවා.

Prevention is better than cure
රෝගය වලක්වා ගැනීමයි වැදගත් ...
කල යුතු දේ
1. ක්‍රමවත් වැසිකිළි භාවිතය.
2. පසේ වැඩ කරන විට පාවහන් හා අතින් වැඩ කරන්නේ නම් අත්වැසුම් භාවිතය
3. මල පොහොර ලෙස භාවිතා නොකිරීම

ඉතිරිය පසුවට .....

It's a dark sphere

It's a dark sphere,
Oh!!! It's dark,dark dear,
From the dark sphere,
I hear your song dear.

It's a cold sphere,
Oh!!!It's cold, cold dear,
From the cold sphere,
I here your song dear.

Those lovely days have gone,
Here,I am waiting alone,
But I know I'm not all alone,
You sing your Nightingale song.

You sing a song of delight,
It echoes through the silent night,
Sing your song enchantingly,
Till the time ends at eternity.  

Photo by Genessa Panainte on Unsplash

රෝස මල් වලටත් වඩා සුන්දර පුංචි දරුවෝ ......

රෝස මල් වලටත් වඩා සුන්දර පුංචි  දරුවෝ ......

මං 'රෝස මලේ නටුවේ කටු' පොස්ට් එකේ කිව්වා මගේ ලස්සන baby රෝස පැළය ගැන. ඒක මැරුනනේ. සුදු දෝනිට රෝස පැළයක් හදන්න පුදුම ආසාවක් තිබුනේ.

 ....'අනේ ආච්චී අම්මේ අපි අර මල් පැල වෑන් එකෙන් හරි රෝස පැළයක් ගනිමු' කියලා සුදු දෝණි කිව්වා.

ඉතින් මං ළගදි දවසක වැන් එකෙන් කහපාට baby රෝස පැලයකුයි තව රෝස පැලයකුයි මිලදී ගත්ත.
ඒවා පෝච්චි වල පැල කරෙත් සුදු දෝණි හා සනු එක්ක. කෙසෙල් ලෙලි පොඩියට කපල ඒවාට වතුර දාල දින කීපයක් වහළ තියල ඒ වතුර හා බිත්තර කටු පැල වලට පොහොර විදියට දැම්ම. ඉතින් ටික දවසක් ගෙවිල ගිය. පසු ගිය දාක මං ගමනක් ගිහින් එනකොටම දරුවො දෙන්න එක හඬින් කෑ ගහනවා .

'ආච්චි අම්මේ, ආච්චි අම්මේ එන්නකෝ ඉක්මනට බඩුවක් පෙන්නන්න.'

ඉතින් මං හනි හනික උඩට ගිහින් බැලුවා.

 රෝස පැල දෙකේම මල් පිපිලා.

'බලන්න ආච්චි අම්මා ...ඒ මල් අයිස් ක්‍රීම් සුවඳයි ....'  ඉතින් මං මල්වල සුවඳත්  බැලුවා.
මල්වල පින්තුරත් ගත්ත. දරුවෝ ප්‍රීතියෙන් ඉපිලෙනවා.
'මේ මල් හැදුනෙ කොහොමද ආච්චි අම්මා?'
'අපි පොහොර දැම්මනේ ...'
'ඒවා කොහොමද ගහට යන්නේ ? '
'ගහේ මුල් තියෙනවා ...ඒවායින් පොහොර උරාගෙන ගහ ලොකු වෙලා හැදෙනවා.මල් පිපෙනවා.'
'අපි කෑම කෑවහම අපිත් ලොකු වෙනවා නේද?'
'ඔවු  අපි කෑම කෑවහම බඩේ දී ඒවා දිරවලා ඇඟට උරාගන්නවා. එතකොට පොඩි ළමයි ලොකු වෙනවා.'
ප්‍රශ්න වැලයි ....

පුංචි දරුවන්ගේ ලෝකය හරිම විචිත්‍රයි .....කුතුහලයෙන් පිරිලා. පරිසරයත් එක්ක ඔවුන්ට හරියට ගනු දෙනු තියෙනවා. ඒවාට අපි ඉඩ දෙන්න ඕන. ඒත් එක්කම ඔවුන්ගෙ ආරක්ෂාව ගැනත් හිතන්න ඕන.

ආදරේ කතන්දරේ

ආදරේ කතන්දරේ

රන් ඉරක් නැගී වළා                          කුළින්   කුළේ

නිල්වළා හැපී ගිරී                                කුළින්   කුළේ

වැහි බිඳු ගලා ගලා                         පෙළින්  පෙළේ

මහා ගඟක් වුණා                       අපේ කතන්දරේ

හමු වෙවී වෙන් වෙවී                          නිරන්තරේ

ලං වෙවී තුරුල් වෙවී                           වරින් වරේ

මල් සිනා සලා සලා                 තොලින් තොලේ

මිමිණුවා ආදරේ                                කතන්දරේ

මල් පිපී දිලී දිලී                                 තුරින්  තුරේ

රොන් සුනු සුවඳ දී                            මලින් මලේ

මී මැසී ගායනා                             පෙළින් පෙලේ

සුන්දරයි ඒ කියූ                                 කතන්දරේ

විහඟ ගී ගායනා                             සරින් සරේ

මද  පවන් හමා ගෙනේ                   රළින් රළේ

ගී හඬක් නැගී කොවුල්              තුඩින් තුඩේ

ඒ ගයන්නෙ                       ආදරේ කතන්දරේ 

© 2020 Malini Ganewatta

Photo by Bruno Sousa on Unsplash

Life....

Oh! Yes, Life is a real gift,
Yet,there's no definition for it....

You can see the life,everywhere...
In a drop of rain water,
In a petal of a blooming flower,
In a ray of glittering star, and many more...

You can feel the life everywhere....
In a hum of a flying bee,
In a passing simple breeze,
In a sound of a beating heart, and many more....

But you cant touch it,
Or you can't hold it,
But it's always with you..
It's whispering to your ear a sweet song.....

Try to see the life,
Try to feel the life,
Then you can find,
The real meaning of life......

© 2020 Malini Ganewatta

Photo by dfkt on Unsplash